Κάθε οικογένεια στην Ελλάδα έχει τη δική της ανάμνηση: το ξημέρωμα έξω από το εξωτερικό ιατρείο ενός δημόσιου νοσοκομείου, την ουρά που ξεκινούσε πριν καν ανοίξουν οι πόρτες, την αγωνία μήπως δεν προλάβεις να πάρεις σειρά. Η δημόσια υγεία στην Ελλάδα δεν είχε πρόβλημα μόνο πόρων είχε πρόβλημα οργάνωσης του χρόνου των ανθρώπων, και αυτό το πλήρωνε ο πιο ευάλωτος: ο άρρωστος.
Το χθες: χαρτί, ουρά, αβεβαιότητα
Η εικόνα ήταν η ίδια σε κάθε νοσοκομείο της χώρας. Χάρτινες συνταγές που έπρεπε να μεταφερθούν με το χέρι στο φαρμακείο. Παραπεμπτικά εξετάσεων σε φυσική μορφή, εύκολα χαμένα ή ξεχασμένα. Ραντεβού που κανονίζονταν τηλεφωνικά ή δια ζώσης, χωρίς κεντρική καταγραφή, με αποτέλεσμα διπλοκλείσιμο ραντεβού, χαμένο χρόνο γιατρών, και ασθενείς που δεν ήξεραν ποτέ με βεβαιότητα πότε πραγματικά θα εξεταστούν. Ο πολίτης δεν είχε καμία ορατότητα στο σύστημα απλώς εμπιστευόταν, περίμενε, και ήλπιζε.
Το σήμερα: η ενοποίηση ενός συστήματος 7 εκατομμυρίων ραντεβού
Κάτι πραγματικά μεγάλο συνέβη πρόσφατα, και ελάχιστοι συνειδητοποίησαν πόσο σημαντικό ήταν: όλα τα ραντεβού των εξωτερικών ιατρείων των νοσοκομείων του Εθνικού Συστήματος Υγείας εντάχθηκαν σε ένα Ενοποιημένο Σύστημα Ηλεκτρονικών Ραντεβού. Μιλάμε για έναν όγκο περίπου 7.000.000 ραντεβού τον χρόνο, που πλέον καταγράφονται σε μία ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα, μέσω του myHealth app, της πλατφόρμας finddoctors.gov.gr, ή απλά μέσω τηλεφώνου στο 1566. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ευκολία είναι διαφάνεια: ο πολίτης πλέον ξέρει με βεβαιότητα πότε και πού θα εξεταστεί, χωρίς διπλές καταχωρίσεις, χωρίς ραντεβού που «χάνονται».
Παράλληλα, η άυλη συνταγογράφηση έχει ουσιαστικά αντικαταστήσει τη χάρτινη συνταγή: ο γιατρός στέλνει πλέον τα στοιχεία της συνταγής ή του παραπεμπτικού απευθείας μέσω sms ή email, και ο ασθενής πηγαίνει στο φαρμακείο ή στο διαγνωστικό κέντρο χωρίς κανένα φυσικό χαρτί στο χέρι. Ο ηλεκτρονικός φάκελος υγείας συγκεντρώνει ατομικό ιστορικό, εμβόλια, γυναικολογικό και οικογενειακό ιστορικό σε ένα σημείο, με τον ίδιο τον πολίτη να ελέγχει ποιος γιατρός έχει πρόσβαση σε ποιο κομμάτι των δεδομένων του.
Το πιο εντυπωσιακό είναι η αφετηρία αυτής της αλλαγής: το σύστημα ραντεβού εμβολιασμού της πανδημίας, που σχεδιάστηκε κάτω από τεράστια πίεση, έγινε τελικά το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε ολόκληρη η σημερινή ψηφιακή υποδομή της πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Κάτι που ξεκίνησε ως έκτακτη ανάγκη έγινε μόνιμο κεκτημένο.
Το αύριο: από το ραντεβού στην πρόληψη
Το επόμενο βήμα δεν είναι πια απλώς να κλείνεις ραντεβού με ένα κλικ. Είναι ένα σύστημα υγείας που ξέρει, πριν καν αρρωστήσεις σοβαρά, ότι χρειάζεσαι έλεγχο γιατί βλέπει το ιστορικό σου, την ηλικία σου, τους παράγοντες κινδύνου σου, και σε ειδοποιεί προληπτικά αντί να περιμένει να χτυπήσεις εσύ την πόρτα του νοσοκομείου. Ένας ενοποιημένος ηλεκτρονικός φάκελος υγείας, προσβάσιμος από κάθε γιατρό που χρειάζεται να σε δει είτε στα Χανιά είσαι είτε στην Αθήνα σημαίνει ότι η ιατρική σου ιστορία σε ακολουθεί, αντί να επαναλαμβάνεις την ίδια εξέταση σε κάθε νέο ιατρείο.
Η τηλεϊατρική, ακόμα σε πρώιμο στάδιο σε πολλές περιοχές της χώρας, μπορεί να σημαίνει ότι ένας κάτοικος ενός απομακρυσμένου χωριού της Κρήτης δεν θα χρειάζεται πια να ταξιδέψει ώρες για μια απλή συμβουλευτική επίσκεψη. Και η τεχνητή νοημοσύνη, εφαρμοσμένη σωστά πάνω σε δεδομένα υγείας, μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να εντοπίσει νωρίτερα ένα πρόβλημα που το ανθρώπινο μάτι θα πρόσεχε αργότερα.
Η μεγαλύτερη πρόκληση, όπως και στο υπόλοιπο Δημόσιο, δεν είναι πια η τεχνολογία είναι να μιλήσουν όλα τα κομμάτια του συστήματος υγείας μεταξύ τους: το νοσοκομείο με το κέντρο υγείας, ο ιδιώτης γιατρός με το δημόσιο σύστημα, η Κρήτη με την Αθήνα. Η υγεία δεν είναι απλώς ένα ακόμα ψηφιακό έργο. Είναι το σημείο όπου η ταχύτητα και η ακρίβεια μιας πλατφόρμας μπορούν κυριολεκτικά να σημαίνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια έγκαιρη διάγνωση και μια αργοπορημένη.
Όσοι θυμούνται ακόμα το ξημέρωμα έξω από το εξωτερικό ιατρείο ξέρουν καλύτερα από κάθε στατιστική πόσο πολύτιμο είναι ένα σύστημα που σου λέει, με σιγουριά, πότε θα σε δει ο γιατρός. Το ερώτημα τώρα είναι αν θα προλάβουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα: από το σύστημα που σε εξυπηρετεί όταν αρρωστήσεις, σε ένα σύστημα που σε προστατεύει πριν αρρωστήσεις.