Τα μοναστήρια της Κρήτης δεν είναι μόνο τόποι λατρείας. Είναι φρούρια, κρυψώνες, κέντρα αντίστασης, σχολεία που λειτουργούσαν κρυφά κάτω από τη μύτη κατακτητών. Πίσω από τις εικόνες και τις φωτογραφίες για τουρίστες, κρύβονται ιστορίες που σπάνια αφηγείται κάποιος ξεναγός με βιαστικό πρόγραμμα.
Η κρυφή υπόνομος του Αρκαδίου. Όλοι γνωρίζουν το ολοκαύτωμα του 1866 την απόφαση των πολιορκημένων να ανατινάξουν την πυριτιδαποθήκη τους παρά να παραδοθούν στους Οθωμανούς. Λίγοι όμως ξέρουν ότι, λίγο πριν από την τελική έκρηξη, τρεις άνδρες βγήκαν από μια κρυφή υπόνομο έξω από τη μονή, μέσα στο σκοτάδι, κουβαλώντας την τελευταία ελπίδα όσων έμεναν πίσω. Η υπόνομος αυτή, μέρος ενός δικτύου διαφυγής που λίγοι επισκέπτες προσέχουν σήμερα, ήταν ο μόνος δρόμος διαφυγής σε μια νύχτα όπου η μονή είχε ήδη αποφασίσει τη μοίρα της.
Ο ασύρματος στην καρδιά της Τοπλού. Κατά τη γερμανική κατοχή, η οχυρωμένη Μονή Τοπλού χτισμένη σαν απόρθητο κάστρο στο ακρωτήριο Σίδερο, τόσο αμυντική που οι Οθωμανοί την ονόμαζαν «Τοπλού Μοναστίρ», δηλαδή μοναστήρι με κανόνι έγινε κέντρο αντίστασης. Ο τότε ηγούμενος Γεννάδιος Συλλιγνάκης βοήθησε στην εγκατάσταση ασυρμάτου μέσα στους τοίχους της, μέσω του οποίου μεταδίδονταν μηνύματα στο συμμαχικό στρατηγείο της Μέσης Ανατολής μια λεπτομέρεια που θα μπορούσε να είχε στοιχίσει τη ζωή σε όλους τους μοναχούς αν αποκαλυπτόταν.
Οι Άγγλοι κρυμμένοι στο φαράγγι της Πρέβελης. Η Μονή Πρέβελη, χτισμένη πάνω από μια από τις πιο φημισμένες παραλίες της Κρήτης, έγινε το 1941 σταθμός διαφυγής για εγκλωβισμένους Βρετανούς στρατιώτες μετά τη Μάχη της Κρήτης. Ο ηγούμενος Αγαθάγγελος Λαγουβάρδος οργάνωσε κρυφά την απόκρυψή τους στο κοντινό φαράγγι, ενώ Γερμανοί περιπολούσαν ψάχνοντας ακριβώς αυτούς τους άνδρες. Λίγες εβδομάδες αργότερα, συμμαχικό υποβρύχιο έφτασε κρυφά στη λίμνη κάτω από το μοναστήρι για να παραλάβει τους διασωθέντες και να τους οδηγήσει στην Αίγυπτο.
Το κρυφό σχολειό της Φανερωμένης. Στη Μονή Φανερωμένης, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, λειτουργούσε κρυφό σχολείο για Έλληνες μαθητές ένας χώρος που, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, σώζεται ακόμα σήμερα μέσα στο μοναστήρι, αν και λίγοι επισκέπτες γνωρίζουν πού ακριβώς να τον αναζητήσουν.
Αυτά τα μοναστήρια δεν είναι απλώς αρχιτεκτονικά μνημεία. Είναι σιωπηλοί μάρτυρες μιας Κρήτης που, ξανά και ξανά, μετέτρεψε τους πιο ιερούς της χώρους σε καταφύγια αντίστασης αποδεικνύοντας πως η πίστη και η αντίσταση, στο νησί αυτό, περπάτησαν πάντα μαζί, χέρι-χέρι, ακόμα και όταν κανείς δεν το έβλεπε.